1. Zadania samorządów terytorialnych:

        • własne
        • z zakresu administracji rządowej (zlecone na zasadzie odrębnych ustaw, np. pomoc społeczna, ewidencja ludności, pobór do wojska)
        • wspólnie realizowane z innymi jednostkami samorządów terytorialnych

    Decentralizacja to korzyści:

          • lepsze rozeznanie potrzeb społeczności lokalnej
          • skuteczniejsza kontrola realizowania zadań i wykorzystania środków
          • lepsza efektywność realizacji inicjatyw lokalnych
          • wspieranie wspólnych zadań i współpraca międzygraniczna

    Problemy widoczne w strukturze budżetu, gromadzenia i planowania wydatków są spowodowane nierównomiernym rozwojem kraju, a co za tym idzie, różnicą w sile dochodowej poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego. Różnica między najbogatszymi i najbiedniejszymi gminami dochodzi do 120 razy, w powiatach do 10 razy, a województwach do 4 razy. Trzeba zastosować więc mechanizmy wyrównawcze redystrybucji pionowej, poziomej i mieszanej.
    Przed rokiem 1990 mieliśmy jeden budżet zbiorczy: Budżet Centralny składał się z budżetów terenowych - Budżetów Województw (w których skład wchodziły budżety wojewódzkie i budżety jednostek samorządowych). Teraz w skład Budżetu Państwa wchodzą Budżety Samorządowe.

    W systemie dochodów budżetów terytorialnych wyróżniamy trzy grupy środków, które z różnych źródeł wpływają do kas samorządowych:

    • dochody własne
    • subwencja ogólna
    • dotacje celowe
    • udziały samorządów terytorialnych w podatkach państwowych (w zasadzie takie źródło nie jest przewidziane w konstytucji, bo według niej są to dochody własne)

    Ad 1) W aktach prawnych nie ma definicji, ale według literatury, dochody własne są to wpływy pochodzące ze źródeł oddanych trwale w posiadanie jednostek samorządowych, bez możliwości dzielenia się tymi dochodami z władzą centralną (nie mogą więc to być np. wpływy z podatków, które wędrują do kasy centralnej). Jak już wspomnieliśmy, w konstytucji udział w podatkach państwowych potraktowany został w sposób nonszalancki. Jeżeli chcielibyśmy prześledzić wskaźnik udziału dochodów własnych w całości dochodów, otrzymalibyśmy następujące dane: 1991 - 74,4%, 1998 - 58,2%. Takiego wskaźnika nie znajdziemy w żadnym państwie europejskim, co mogłoby sugerować, że mamy wyjątkowo niezależne samorządy terytorialne. Jeżeli jednak prześledzimy udział dochodów własnych w ujęciu zgodnym z literaturą przedmiotu, otrzymamy: 1991 - 45,4%, 1998 - 33,5%.

    Ad 2) Subwencja, tak jak udziały, należy do dochodów zewnętrznych (regulacyjnych), których największą zaletą jest nie naznaczony charakter (środki jakie samorządy otrzymują nie są przeznaczone ustawą na z góry określone cele), nawet gdy w strukturze subwencji nadano określone nazwy, np. część drogowa, czy oświatowa subwencji ogólnej. Nie ma nakazu przeznaczenia środków tak nazwanych na cel wynikający z nazwy. Nazwy są niezbędne ze względu na sposób określania subwencji. Subwencje w państwach które ratyfikowały Kartę Samorządu Terytorialnego, określane są na podstawie zobiektywizowanych kryteriów:

    • siły podatkowej poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego
    • wielkości potrzeb (mierzonej za pomocą różnych wskaźników, takich jak: struktura demograficzna, ilość mieszkańców, ilość uczniów, nauczycieli, długość dróg, itp.)

    W roku 1991 subwencja ogólna stanowiła w Polsce 12% wszystkich dochodów, natomiast w roku 1998 - 16%.

    Ad 3)  Dotacje celowe są nazywane "złotą uprzężą" i są instrumentem centralnego oddziaływania na jednostki samorządu terytorialnego. Mają oznaczony cel wydatku, a niewykorzystane w roku budżetowym dotacje muszą być zwrócone.

    Ad 4) Konstrukcja udziału w dochodach państwowych występuje we wszystkich państwach. Są to dochody, które ustalane są jako iloczyn z góry określonego wskaźnika procentowego i  wpływów z określonego podatku centralnego pochodzących z terenu danej jednostki samorządu terytorialnego (%xW). Tak to jest u nas po roku 1991, ale w czasach gdy tworzyły się coraz większe kolejki, sprezentowaliśmy sobie system udziału, taki że wskaźnik procentowy był przemnażany przez wielkość sprzedaży detalicznej w danym województwie, co prowadziło do dosyć dziwnych zachowań władz terytorialnych, pragnących uzyskać dla swojej jednostki jak największy udział w podatkach państwowych.
    Nasze udziały, to udziały w dwóch podatkach: dochodowym od osób fizycznych i dochodowym od osób prawnych. Nie wykluczone, że w przyszłości będziemy korzystać z udziałów podatku od towaru i usług.
    Do zalet systemu udziałów należy zaliczyć fakt, że jakoby wywołuje on zainteresowanie gospodarną działalnością jednostek samorządowych.

    Otrzymywanie subwencji i udziałów w podatkach państwowych jest chronione sądownie. Z tego powodu obserwujemy wiele spraw sądowych między samorządami a Ministerstwem Finansów. Jednostki mogą także posiadać wpływy z samoopodatkowania, jednak mogą być one wprowadzone jedynie w referendum i dotyczyć wyłącznie osób fizycznych.