1. Kontrola I Dyscyplina Budżetowa

    Dyscyplina finansów publicznych wg prof. Ziółkowskiej to przestrzeganie wszelkiego rodzaju norm prawnych obowiązujących jednostki dysponujące środkami budżetowymi.

    Po raz pierwszy w Polsce wprowadzono środki umożliwiające kontrolę działań jednostek budżetowych w 1958 r., jednak sam zakres przedmiotowy i podmiotowy oraz instrumentacje znacznie poszerzono w ustawie o finansach publicznych z 01.01.99r.

    Ustawa określa:

    • podmioty kontroli - są nimi wszyscy pracownicy sektora finansów publicznych i wszystkie jednostki dysponujące środkami publicznymi
    • czyny stanowiące naruszenie dyscypliny finansów publicznych - w ustawie mamy enumeratywnie wyszczególnione konkretne czyny, np.
      • zaniechanie ustalania należności jednostek sektora publicznego, ich pobieranie czy zaniechanie pobierania niezgodne z przepisami; wśród nich najważniejsze są należności podatkowe, które powstają, są wykonywane i wygasają zgodnie z ordynacją podatkową (o niej za chwilę)
      • przekroczenie zakresu, np. wypłacanie wynagrodzeń w jednostkach budżetowych, gdy nie ma ku temu podstaw, przykładowo gdy jednostka ma mało środków i wypłacając pensje uchyla się od naliczania obciążeń podatkowych
      • naruszenie dyscypliny zamówień publicznych
    • odpowiedzialność - wyróżniamy tu odpowiedzialność za umyślne i nieumyślne łamanie przepisów; istnieją też (niezależnie od innych) cztery rodzaje odpowiedzialności:
    • upomnienie
    • nagana
    • kara pieniężna (maksymalnie do 3 krotności średniego wynagrodzenia)
    • zakaz pełnienia funkcji kierowniczych (maksymalnie do 5 lat)

    Ordynacja podatkowa wyszczególnia dwa rodzaje należności podatkowych:

    • gdy następuje decyzja konstytutywna, np. powstaje zobowiązanie (dajmy na to spadek) a potem w ciągu pewnego okresu (np. 14 dni) należy dokonać wpłaty
    • gdy decyzji konstytutywnej nie ma; dominująca część wpływów powstaje przez samoobliczenie z mocy prawa, bądź obliczenie przez podatników - mamy tu pewne kalendarzowe daty, np. ostatni dzień kwietnia, 20 następnego miesiąca

     

    Rodzaje kontroli

    Wszystkie podmioty które istnieją w sektorze finansów publicznych dysponują własną kontrolą wewnętrzną, natomiast podmiotami realizującymi kontrolę zewnętrzną są:

      • Prezydent - dbałość o terminowe uchwalenie budżetu i zgodność ustawy budżetowej z konstytucją
      • Parlament - ostateczne uchwalenie projektu Ustawy Budżetowej, kontrolowanie
      • czy wykonywanie budżetu przebiegało zgodnie z zasadami
      • w jakim stopniu zrealizowano zadania
      • badanie celowości i oszczędności
      • sposoby wykorzystania rezerwy ogólnej i rezerw celowych
      • NIK - kontrola niezbędna dla udzielenia absolutorium sejmowi
      • Urzędy Skarbowe - kontrola podatkowa, której celem jest sprawdzanie wywiązywania się kontrolowanych z obowiązków wynikających z prawa podatkowego (zakres i prawa najdziemy w ordynacji podatkowej)
      • UKSy (Urzędy Kontroli Skarbowej) - tzw. policja skarbowa służy obronie interesów i praw majątkowych skarbu państwa i zapewniająca skuteczność wykorzystywania zobowiązań podatkowych
      • Urzędy Celne
      • Rzecznik Praw Obywatelskich
      • RIO (Regionalne Izby Obrachunkowe) - są to państwowe jednostki budżetowe na których ciąży dokonywanie kontroli przynajmniej raz na 4 lata każdej jednostki - kontrola w oparciu o zgodność z prawem i zgodność ze stanem faktycznym